हुलाकी राजमार्ग : तराईको लाइफलाइन

नेपालको भौगोलिक बनावटले हिमाल, पहाड, र तराई गरी तीन मुख्य क्षेत्र समेटेको छ। यसमध्ये तराई क्षेत्रलाई आर्थिक, व्यापारिक, र कृषि विकासका लागि आधारशिला मानिन्छ। तराई क्षेत्रका सिमावर्ती भागलाई पूर्वपश्चिम जोड्ने प्रमुख मार्गको रुपमा हुलाकी राजमार्गको विशेष महत्व छ।
इतिहास र शुरुवात
हुलाकी राजमार्गको अवधारणा नेपालमा अंग्रेज शासनकालदेखि सुरु भएको हो। भारतसँग सीमा जोडिएका नेपाली तराई क्षेत्रका बस्तीहरूमा यातायात र सञ्चारको सुविधा पु¥याउने उद्देश्यले यो मार्गलाई प्राथमिकता दिइएको थियो। तराई क्षेत्रका जिल्लाहरूमा सञ्चार प्रणालीका लागि पत्र ओसारपसार गर्ने काममा यो मार्गलाई ‘हुलाकी मार्ग’ भनिन्थ्यो। यसलाई व्यवस्थित र पक्की राजमार्गको रूपमा निर्माण गर्न भारत सरकारको सहयोग लिइएको थियो।
निर्माणको चुनौती र प्रगति
भारत सरकारको आर्थिक सहयोगमा निर्माणको योजना गरिएको हुलाकी राजमार्ग दशकौंसम्म अलपत्र अवस्थामा थियो। लामो समयसम्म प्राविधिक, वित्तीय, र व्यवस्थापकीय कारणले निर्माण कार्य ठप्प रह्यो। त्यसपछि नेपाल सरकारले यसलाई आफ्नै स्रोतबाट निर्माण गर्ने घोषणा गरेपछि यसले गतिलिन थाल्यो।
विगतका सरकारहरूले यसलाई प्राथमिकतामा राखेर विभिन्न चरणमा निर्माण कार्य अगाडि बढाए। सडक निर्माणसँगै स्थानीय बासिन्दाको जीवनस्तर सुधार गर्न र देशको व्यापारिक तथा औद्योगिक विकासलाई गति दिन हुलाकी राजमार्गले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने अपेक्षा गरिएको छ।
भौगोलिक फैलावट
हुलाकी राजमार्ग नेपालका पूर्वी र पश्चिमी सिमानालाई जोड्ने महत्वपूर्ण मार्ग हो। पूर्वमा झापाको मेची नदीबाट सुरु भएर पश्चिममा कञ्चनपुरको महाकाली नदीसम्म फैलिएको यो राजमार्ग १,७९२ किलोमिटर लामो छ। यो राजमार्ग सप्तरी, बारा, पर्सा, रुपन्देही, बाँके, कैलाली लगायत २० भन्दा बढी जिल्लाहरू हुँदै अघि बढ्छ। यसले नेपालको तराई क्षेत्रको प्रमुख नगरहरू र आर्थिक केन्द्रहरूलाई सिधा जोड्ने काम गर्छ।
महत्व र प्रभाव
हुलाकी राजमार्ग तराईको आर्थिक विकासका लागि लाइफलाइन सावित हुँदैछ। यसको निर्माणले स्थानीय तथा अन्तरदेशीय व्यापारलाई प्रवर्द्धन गर्न मद्दत गर्नेछ। भारतसँगको सिमावर्ती क्षेत्रलाई सिधा जोड्नाले व्यापारिक कारोबारलाई सहज बनाउनेछ। साथै, तराईका दुर्गम बस्तीहरूलाई यातायात र आपूर्तिको पहुँचमा ल्याउँदा स्थानीय जीवनस्तरमा सकारात्मक प्रभाव पर्नेछ।
यो राजमार्गले कृषि उत्पादनको ढुवानीलाई सहज बनाउनेछ। तराई क्षेत्र नेपालकै अन्न भण्डार मानिन्छ, जहाँ उत्पादन भएका अन्न, तरकारी, र अन्य कृषि वस्तुहरूलाई छिटो र सस्तो लागतमा बजारसम्म पुर्‍याउन हुलाकी राजमार्गले मद्दत गर्नेछ।
भविष्यका सम्भावना
हुलाकी राजमार्ग निर्माणले केवल यातायात सुधार मात्र होइन, सामाजिक, आर्थिक, र सांस्कृतिक विकासमा समेत योगदान दिनेछ। यस मार्गलाई व्यवस्थित बनाउँदै समयमै स्तरोन्नति गर्न सके, यो मार्गले पर्यटन क्षेत्रलाई समेत थप प्रवर्द्धन गर्नेछ।
निष्कर्ष
हुलाकी राजमार्ग नेपालका दक्षिणी सीमावर्ती क्षेत्रलाई जोड्ने मात्र नभई देशको समग्र आर्थिक विकासको मेरुदण्ड बन्न सक्छ। यसका लागि निर्माण कार्यलाई समयमा सम्पन्न गर्ने, गुणस्तरीयता कायम राख्ने, र दिगो यातायातका लागि आवश्यक संरचना निर्माणमा ध्यान दिनुपर्छ। जब यो पूर्णरूपमा सञ्चालनमा आउँछ, यसले तराई क्षेत्रको जीवनशैली र समग्र राष्ट्रिय विकासमा दीर्घकालीन प्रभाव पार्नेछ।