ब्रम्ह कमल: हिमाली सौन्दर्य र अध्यात्मिक शक्ति बोकेको दिव्य फूल

ब्रम्ह कमल (Saussurea obvallata) एक अत्यन्तै दुर्लभ र पवित्र फूल हो, जुन नेपालको उच्च हिमाली क्षेत्रहरूमा फुल्ने गर्दछ। विशेषतः ३,००० मिटरभन्दा माथिको उचाइमा पाइने यस फूललाई रातमा मात्र फुल्ने “रातो फुल्ने फूल” भनेर पनि चिनिन्छ। यसको नाम हिन्दू देवता ब्रम्हाबाट लिइएको हो, जसका कारण यसलाई पवित्रता, सिर्जना र आध्यात्मिक उन्नतिको प्रतीक मानिन्छ। ब्रम्ह कमल वर्षमा एकपटक मात्र फुल्ने फूल हो र त्यो पनि रातको समयमा, जसले यसलाई अझै रहस्यमयी र दिव्य बनाएको छ। बिहान उज्यालो हुनेबित्तिकै यो फूल मर्ने गर्दछ।

धार्मिक दृष्टिले पनि ब्रम्ह कमलको विशेष महत्त्व छ। हिन्दू धर्ममा यस फूललाई भगवान ब्रम्हा, विष्णु, शिव र देवी दुर्गालाई अर्पण गरिन्छ। विशेषतः उत्तराखण्डको बद्रीनाथ र केदारनाथ जस्ता तीर्थस्थलहरूमा पूजाका बेला ब्रम्ह कमल चढाउने चलन छ।

मानिसहरू यो फूलको दर्शन गर्न पाउँदा आफूलाई सौभाग्यशाली ठान्छन्। ब्रम्ह कमल फूलको अनुपम सौन्दर्य र सुगन्धले वातावरणलाई आध्यात्मिक शान्तिमा भरिदिन्छ। यसको फूल मोट्ठो, सेतो–हल्का गुलाबी रंगको हुन्छ र फूल्दा उज्यालो ताज झैँ देखिन्छ।

यति मात्र होइन, ब्रम्ह कमल केही स्थानमा औषधीय रूपमा पनि प्रयोग गरिन्छ। यसका पात र भागहरू घाउ निको पार्ने, रक्तसञ्चार सन्तुलन गर्ने र चिसो रोग हटाउने परम्परागत विश्वास रहेका छन्। तर यसको अत्यधिक उपयोग र जलवायु परिवर्तनका कारण यो फूल लोपोन्मुख अवस्थामा पुगेको छ।

नेपाल, भारत र तिब्बतका हिमाली भूभागहरूमा यसको संरक्षणका लागि विशेष पहलहरू भइरहेका छन्। यो फूल केवल जैविक सम्पदा नभई, हाम्रो सांस्कृतिक र आध्यात्मिक पहिचानको जीवित प्रतीक पनि हो।