काठमाडौँ–१० मा सत्ता समीकरणको परीक्षा : किल्ला भत्किन्छ कि टिक्छ?

काठमाडौं । २१ फागुनमा हुने प्रतिनिधिसभा निर्वाचनका लागि काठमाडौँ क्षेत्र नं. १० को चुनावी माहोल रोचक बनेको छ।

यो क्षेत्रमा नेकपा एमाले, नेपाली कांग्रेस, राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का उम्मेदवारबीच मुख्य प्रतिस्पर्धा हुने देखिएको छ ।

नेपाली कांग्रेसको बलियो पकड मानिँदै आएको यस क्षेत्रमा पछिल्ला वर्षहरूमा रास्वपाको उदयले राजनीतिक समीकरणलाई गम्भीर रूपमा चुनौती दिएको छ। पुराना दलप्रतिको असन्तुष्टि, युवा पुस्ताको जागरण, सामाजिक सञ्जालको प्रभाव र वैकल्पिक राजनीतिप्रतिको आकर्षणका कारण यहाँको चुनावी माहोल असाधारण रूपमा तातिएको छ।

ऐतिहासिक पृष्ठभूमि : कांग्रेसको वर्चस्व र संगठनात्मक शक्ति

काठमाडौँ–१० मा विगतका निर्वाचनहरूमा नेपाली कांग्रेसले लगातार सफलता हासिल गर्दै आएको छ। सुदृढ पार्टी संगठन, वडास्तरसम्म फैलिएको कार्यकर्ता सञ्जाल, स्थानीय नेताहरूको पकड र परम्परागत मत आधारका कारण कांग्रेस यहाँको प्रमुख राजनीतिक शक्ति रहँदै आएको हो।

तर पछिल्ला वर्षहरूमा शहरी पूर्वाधार, खानेपानी, फोहोर व्यवस्थापन, ट्राफिक जाम, स्वास्थ्य र शिक्षा जस्ता विषयमा अपेक्षित सुधार हुन नसकेको भन्दै जनगुनासो बढ्दै गएको छ। विकास योजनामा ढिलाइ, सेवा प्रवाहमा कमजोरी र राजनीतिक दलहरूबीचको खिचातानीले जनआक्रोश चुलिँदै गएको छ।

स्थानीय बासिन्दा गोपाल श्रेष्ठ भन्छन्,“हामीले सधैं उही दल र उही नेतामाथि भरोसा गर्‍यौं, तर समस्या ज्यूँका त्यूँ छन्। अब परिवर्तन चाहिएको छ।” यही जनभावनालाई आफ्नो पक्षमा पार्ने रणनीतिसहित रास्वपाले यहाँ सशक्त उपस्थिति जनाइरहेको छ।

नयाँ राजनीतिक लहर : रास्वपाको उदय

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी स्थापना भएयता छोटो समयमै नेपाली राजनीतिमा उल्लेख्य प्रभाव जमाउन सफल भएको छ। काठमाडौँ–१० जस्तो शिक्षित, सचेत र प्रविधिमा पहुँच भएका मतदाताको क्षेत्रमा यसको प्रभाव झनै तीव्र देखिएको छ।

युवा, मध्यम वर्ग र पेशागत समूहमा सुशासन, पारदर्शिता र भ्रष्टाचार नियन्त्रणका मुद्दा प्रभावकारी बनेका छन्। रास्वपाले आफूलाई पुराना राजनीतिक संरचनाबाट बाहिरको शक्तिका रूपमा प्रस्तुत गर्दै राजनीतिक संस्कृतिमै परिवर्तन ल्याउने दाबी गरेको छ।

युवा अभियन्ता सुमन श्रेष्ठ भन्छन्,“हामी भाषण होइन, परिणाम खोजिरहेका छौँ। अब नयाँ सोच, नयाँ शैली र जवाफदेही नेतृत्व आवश्यक छ।” यही मनोविज्ञानका कारण रास्वपाले घरदैलो अभियान, डिजिटल प्रचार र युवा केन्द्रित कार्यक्रममार्फत मतदाता आकर्षित गरिरहेको छ।

प्रमुख उम्मेदवार : को-को छन् मैदानमा ?

नेपाली कांग्रेस – हिमाल कार्की

कांग्रेसबाट उम्मेदवार बनेका हिमाल कार्की स्थानीय राजनीतिमा परिचित नाम हुन्। लामो समयदेखि पार्टी संगठनमा सक्रिय कार्कीले वडास्तरदेखि जिल्ला तहसम्मको नेतृत्व गरिसकेका छन्। उनी संगठनात्मक मजबुती, परम्परागत मत आधार र स्थानीय नेतृत्वको समर्थनलाई आफ्नो मुख्य आधार मान्दै चुनावी मैदानमा छन्।

उनको चुनावी नारा विकास, निरन्तरता र स्थायित्वमा केन्द्रित छ।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी — प्रदीप विष्ट

रास्वपाबाट उम्मेदवार बनेका प्रदीप विष्ट युवामाझ लोकप्रिय मानिन्छन्। उनी परिवर्तन, सुशासन र जवाफदेही शासन प्रणालीको पक्षधर हुन्। सामाजिक सञ्जालमा प्रभावशाली उपस्थिति र युवासँगको प्रत्यक्ष संवाद उनका प्रमुख बलिया पक्ष हुन्।

अन्य दल

राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) बाट बलराम थापा, नेकपा एमालेबाट विनोद श्रेष्ठ तथा नेकपाबाट रुपा महर्जन उम्मेदवार मैदानमा छन्। तर मुख्य प्रतिस्पर्धा कांग्रेस र रास्वपाबीच सीमित देखिन्छ।

क्षेत्र नम्बर १० मा मतदाता कति छन त ?

यस , क्षेत्रमा मतदान स्थल ४७ र मतदान केन्द्र ९८ रहेका छन् । यहाँ महिला मतदाता ४२ हजार ७१६, पुरुष ४० हजार ५८३ र अन्य दुई गरी कुल मतदाता ८३ हजार ३०१ रहेका छन् ।

निर्णायक कारक : युवा सहभागिता र मतदान प्रतिशत

विश्लेषकहरूका अनुसार काठमाडौँ–१० को निर्वाचन परिणाम निर्धारण गर्ने प्रमुख तत्व भनेको युवा सहभागिता र समग्र मतदान प्रतिशत हो।

यदि युवा मतदाता उच्च उत्साहका साथ मतदानमा सहभागी भए, रास्वपाले ठुलो राजनीतिक उलटफेर गर्न सक्छ। तर परम्परागत मत बैंक सक्रिय रह्यो भने कांग्रेसले आफ्नो वर्चस्व कायमै राख्न सक्छ।