क्यान्सरको बढ्दो चुनौती: विश्वभर क्यान्सरबाट वार्षिक १० लाखको मृत्यु

काठमाडौं । क्यान्सर रोग विश्वव्यापी रूपमा गम्भीर स्वास्थ्य चुनौतीका रूपमा देखिन थालेको छ। विश्व स्वास्थ्य संगठनको तथ्यांकअनुसार हरेक वर्ष करिब १० लाख मानिसले क्यान्सरका कारण ज्यान गुमाउने गरेका छन्। बदलिँदो जीवनशैली, अस्वस्थ खानपान, धूम्रपान, मद्यपान तथा वातावरणीय प्रदूषणका कारण क्यान्सरको जोखिम दिनानुदिन बढ्दै गएको विशेषज्ञहरू बताउँछन्।

स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार क्यान्सर कुनै एक कारणले मात्र हुने रोग होइन। लामो समयसम्मको असन्तुलित जीवनशैली, शारीरिक निष्क्रियता, प्रशोधित खाना, मानसिक तनाव र समयमै स्वास्थ्य जाँच नगर्नु क्यान्सरको प्रमुख कारणका रूपमा देखिएका छन्। विशेषगरी फोक्सो, स्तन, पाठेघर, मुख, पेट र आन्द्राको क्यान्सरको दर उच्च रहेको पाइन्छ।

नेपालमा अवस्था कस्तो छ त ?

नेपालमा पनि क्यान्सरका बिरामीको संख्या वर्षेनी बढ्दै गएको छ। ग्रामीण क्षेत्रमा स्वास्थ्य सेवा र सचेतनाको अभाव, आर्थिक कठिनाइ तथा ढिलो अस्पताल पुग्ने प्रवृत्तिका कारण धेरै बिरामी अन्तिम चरणमा मात्र उपचारका लागि आउने गरेको चिकित्सकहरू बताउँछन्। यसले उपचार खर्च बढ्नुका साथै ज्यान जोगाउने सम्भावना कम हुने गरेको छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार नेपालमा फोक्सो क्यान्सर (धूम्रपानसँग सम्बन्धित), पाठेघरको मुखको क्यान्सर, स्तन क्यान्सर, मुख तथा घाँटीको क्यान्सर सबैभन्दा बढी देखिने क्यान्सरमा पर्छन्।

समयमै जाँच नै जीवनरक्षा

विशेषज्ञहरूका अनुसार क्यान्सर प्रारम्भिक चरणमै पहिचान भएमा पूर्ण रूपमा निको हुने सम्भावना उच्च हुन्छ। नियमित स्वास्थ्य परीक्षण, शरीरमा देखिने असामान्य परिवर्तनप्रति सतर्कता र चिकित्सकको सल्लाह लिनु अत्यन्त आवश्यक छ। लामो समयसम्म खोकी लागिरहने, अनावश्यक तौल घट्ने, असामान्य रक्तस्राव, शरीरमा गाँठा देखिनु जस्ता लक्षणलाई बेवास्ता गर्नु नहुने उनीहरूको सुझाव छ।

रोकथामका उपाय

स्वास्थ्य विज्ञहरूले क्यान्सरबाट बच्नका लागि धूम्रपान र मद्यपान त्याग्न, सन्तुलित आहार लिन, नियमित व्यायाम गर्न, तनाव व्यवस्थापन गर्न र वातावरणीय प्रदूषणबाट जोगिन आग्रह गरेका छन्। साथै, महिलाहरूका लागि पाठेघर र स्तन क्यान्सरको नियमित स्क्रिनिङ तथा पुरुषहरूका लागि मुख र फोक्सो क्यान्सरसम्बन्धी परीक्षण प्रभावकारी मानिन्छ।

सचेतनाको भूमिका

क्यान्सरविरुद्धको लडाइँमा सरकारी निकाय, स्वास्थ्य संस्था, सञ्चारमाध्यम र समुदाय सबैको भूमिका महत्वपूर्ण रहेको विज्ञहरू बताउँछन्। समयमै सही सूचना प्रवाह, स्वास्थ्य शिक्षा र निःशुल्क वा सुलभ परीक्षण सेवाले क्यान्सरबाट हुने मृत्यु दर घटाउन सकिने विश्वास लिइएको छ।

क्यान्सर भयावह रोग भए पनि समयमै सचेतना, जाँच र उपचार अपनाए जीवन बचाउन सकिन्छ। त्यसैले स्वास्थ्यप्रति सजग रहनु नै क्यान्सरविरुद्धको सबैभन्दा बलियो हतियार भएको विज्ञहरूको निष्कर्ष छ।