मिर्गौला जोगाउन आजैदेखि बदलौँ जीवनशैली

काठमाडौँ । आज विश्वभर ‘विश्व मिर्गौला दिवस’ विभिन्न जनचेतनामूलक कार्यक्रम गरी मनाइँदैछ। पछिल्लो समय बदलिँदो जीवनशैली, खानपान र स्वास्थ्यप्रति लापरवाहीका कारण मिर्गौला रोगीहरूको संख्या तीव्र रूपमा बढिरहेको छ। नेपालमा मात्रै कुल जनसंख्याको करिब १० प्रतिशत मानिसमा मिर्गौला सम्बन्धी कुनै न कुनै समस्या रहेको अनुमान गरिन्छ।

मिर्गौलाको काम के हो?

मिर्गौला हाम्रो शरीरको एक महत्त्वपूर्ण ‘फिल्टर’ हो। यसले रगतमा भएका हानिकारक तत्व र अतिरिक्त पानीलाई छानेर पिसाबमार्फत बाहिर निकाल्छ। साथै, यसले रक्तचाप नियन्त्रण गर्ने र रगत बनाउन मद्दत गर्ने हर्मोन उत्पादनमा समेत भूमिका खेल्छ।

मिर्गौला बिग्रने मुख्य कारणहरू

विशेषज्ञहरूका अनुसार मिर्गौला फेल हुनुका प्रमुख कारणहरू निम्न छन्:

• अनियन्त्रित मधुमेह : रगतमा चिनीको मात्रा बढी हुँदा मिर्गौलाका नसाहरूलाई क्षति पुग्छ।

• उच्च रक्तचाप : लामो समयसम्म उच्च रक्तचाप नियन्त्रण नगर्दा मिर्गौलामा असर गर्छ।

• जथाभाबी औषधि सेवन: चिकित्सकको सल्लाह बिना पेनकिलर (दुखाइ कम गर्ने औषधि) र एन्टिबायोटिक सेवन गर्नु घातक हुन सक्छ।

• अस्वस्थ खानपान: धेरै नुन, चिनी र प्रशोधित खानेकुरा (Junk Food) को प्रयोग।

• कम पानी पिउनु: शरीरमा पानीको अभाव हुनु।

मिर्गौला बचाउने ‘स्वर्ण नियमहरू’ (बच्ने उपाय)

मिर्गौला रोगलाई ‘साइलेन्ट किलर’ भनिन्छ किनभने यसको लक्षण अन्तिम अवस्थामा मात्र देखिन सक्छ। त्यसैले निम्न उपाय अपनाएर मिर्गौला जोगाउन सकिन्छ:

१. सन्तुलित आहार: खानामा नुन र चिनीको मात्रा कम गर्ने। धेरै फलफूल र सागसब्जी खाने।

२. प्रशस्त पानी पिउने: दैनिक कम्तीमा २ देखि ३ लिटर सफा पानी पिउने, जसले मिर्गौलालाई विषालु तत्व फाल्न सजिलो हुन्छ।

३. नियमित व्यायाम: तौल नियन्त्रणमा राख्ने र दैनिक ३० मिनेट शारीरिक व्यायाम गर्ने।

४. स्वास्थ्य जाँच: वर्षमा कम्तीमा एक पटक रगत (Creatinine) र पिसाब (Urine albumin) को जाँच गर्ने। विशेषगरी मधुमेह र उच्च रक्तचाप भएकाले थप सतर्क हुनुपर्छ।

५. धुम्रपान र मद्यपान त्याग: सुर्तीजन्य पदार्थ र रक्सीले मिर्गौलाको कार्यक्षमता घटाउँछ।

६. पेनकिलरबाट टाढै रहने: सानो दुःखाइमा पनि जथाभाबी औषधि नखाने।

मिर्गौला रोगका सुरुवाती लक्षणहरू

यदि तपाईंमा निम्न लक्षण देखिएका छन् भने तुरुन्त चिकित्सकसँग परामर्श लिनुहोस्:

• अनुहार, आँखाको तल्लो भाग वा खुट्टा सुन्निनु।

• पिसाबको रंग बदल्नु वा पिसाबमा फिँज देखिनु।

• छिटो थकाइ लाग्नु र सास फेर्न गाह्रो हुनु।

• भोक नलाग्नु र वाकवाकी लाग्नु।

• रातको समयमा धेरै पटक पिसाब लाग्नु।

मिर्गौला प्रत्यारोपण वा डायलासिस निकै महँगो र कष्टकर प्रक्रिया हो। त्यसैले “उपचारभन्दा रोकथाम नै उत्तम” भन्ने मूल मन्त्रलाई आत्मसात् गर्दै आजैदेखि आफ्नो जीवनशैली सुधारौँ।